Jan Sawka urodził się w 1946 roku w Zabrzu, ale artystyczną legendę zbudował daleko od rodzinnego Śląska – w Nowym Jorku, do którego trafił jako emigrant polityczny z czterema walizkami i teczką pełną plakatów uznanych przez władze PRL za zbyt niepokorne. Jego projekty dla awangardowych scen teatralnych Krakowa i Warszawy, pełne zakamuflowanych znaków sprzeciwu wobec systemu, uczyniły go jedną z ważniejszych postaci opozycyjnego nurtu polskiej sztuki plakatu lat 70.

W Stanach Zjednoczonych Sawka błyskawicznie zdobył uznanie. Tworzył ilustracje dla „The New York Times”, współpracował z Samuelem Beckettem przy realizacji słynnej sztuki „Krapp’s Last Tape”, a jego prace podziwiali m.in. Leonard Cohen i Jerry Garcia z zespołu Grateful Dead. To właśnie dla Grateful Dead stworzył monumentalną, dziesięciopiętrową scenografię na jubileuszową trasę koncertową zespołu – jedno z najbardziej spektakularnych przedsięwzięć w swojej karierze.

Sawka wymykał się kategoriom: był malarzem, grafikiem, scenografem, twórcą instalacji i widowisk multimedialnych. Zajmował się architekturą, projektował pomniki, tworzył instalacje przestrzenne i eksperymentował z projekcjami obrazu na długo przed erą współczesnych pokazów immersyjnych. Z powodu onirycznej atmosfery i duchowego ładunku swoich prac bywał nazywany „wizjonerem naszych czasów”.

Kulminacją tych poszukiwań stała się „Podróż” („The Voyage”) – antywojenny spektakl multimedialny będący zbiorowym portretem ludzkości. Monumentalne obrazy Sawki są wyświetlane podczas widowiska na wielkoformatowych ekranach, a towarzyszy im muzyka skomponowana przez Józefa Skrzeka, lidera legendarnej grupy SBB. To nieprzypadkowe spotkanie dwóch artystów wywodzących się z kontrkultury lat 60. i 70.

Skrzek przed czterema dekadami współtworzył fenomen SBB – zespołu, który dzięki albumom takim jak „Memento z banalnym tryptykiem” zyskał renomę jednej z najważniejszych formacji rocka progresywnego zza żelaznej kurtyny, rozsławiając Śląsk na całym globie. Grupa koncertowała od Skandynawii po Holandię i Austrię, a jej debiutancka płyta osiągnęła w drugim obiegu ceny kilkukrotnie wyższe od oficjalnych.

Sama „Podróż” jest efektem wieloletnich doświadczeń Sawki w pracy ze sztukami scenicznymi, teatrem i multimediami. Artysta eksperymentował z obrazem, światłem i przestrzenią od końca lat 60., tworząc nowatorskie scenografie dla teatrów oraz oprawy wizualne koncertów jazzowych i rockowych. Przełomem okazała się współpraca z Grateful Dead – olbrzymia instalacja złożona z 52 podświetlanych chorągwi zawisła nad sceną jubileuszowej trasy zespołu w 1989 roku i została zobaczona przez miliony widzów. To właśnie wtedy narodziła się idea stworzenia widowiska jeszcze bardziej zanurzonego w obrazie, świetle i muzyce – projektu, który ostatecznie przyjął formę „Podróży”.

Sawka rozwijał tę koncepcję przez kolejne dekady, wyprzedzając epokę współczesnych projekcji multimedialnych. Tworzył spektakle oparte na analogowych projekcjach własnych obrazów, współpracował z teatrami i muzykami, zdobywając uznanie na całym świecie. Za audiowizualny teatralny performance „The Eyes” otrzymał nagrodę Japońskiej Agencji Kultury, fragment „Podróży” zdobył z kolei Złoty Medal na Biennale Sztuki Współczesnej we Florencji w 2003 roku.

Pierwsze demo projektu przygotowane dla Jerry’ego Garcii powstało w 1995 roku, jednak muzyk zmarł zanim zdążył je zobaczyć. Pierwotnie muzykę do „The Voyage” miał współtworzyć perkusista Grateful Dead Mickey Hart, dziś projekt rozwijany jest we współpracy z Józefem Skrzekiem. Śmierć Sawki w 2012 roku przerwała te plany zaledwie kilka dni po ukończeniu ostatnich obrazów. Po latach projekt powrócił dzięki współpracy córki artysty, Hanny Marii Sawki, z Józefem Skrzekiem.

W widowisku ważne miejsce zajmuje także twórczość Edwarda Stachury – poety zaprzyjaźnionego z Sawką, którego utwory artysta ilustrował jeszcze w latach 70. Humanistyczna, pełna niepokoju i nadziei poezja Stachury dopełnia projekt o mocnym uniwersalnym przesłaniu. „Podróż” stała się symbolicznym podsumowaniem drogi twórczej Sawki – artysty, który przez całe życie łączył sztukę z ideą wolności i przekraczania granic.

Wykonawcy:
Józef Skrzek – kompozytor, dyrygent, fortepian, moog, wokal
Hanna Maria Sawka – reżyser
Prof. Henryk Jan Botor – organy piszczałkowe
Steve Kindler – skrzypce 9-strunowe
Mirosław Muzykant – instrumenty perkusyjne
Apostolis Anthimos – gitara
Piotr Wojtasik – trąbka
Aga Zaryan – wokal
Elżbieta Skrzek – wokal
Karina Skrzeszewska – wokal
Kwintet Sonos (Orkiestra AUKSO)
Chór Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach
Akademicki Chór Politechniki Śląskiej

Miejsce:  Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia, pl. Wojciecha Kilara 1, Katowice