Od rycerza do człowieka sukcesu

Męskość nie jest kategorią historycznie niezmienną, a jej znaczenie jest kształtowane przez epokę i premiowane w niej wartości – podlega nieustannym negocjacjom. Na przykład dwudziestolecie – idźmy za profesorem Wojciechem Śmieją i jego „Szkicami o stuleciu męskiego niepokoju 1918–2018” – wierzyło w męskość honorową, opartą na etosie rycerskim (a nawet ułańskim!). W PRL-u kluczem był „awans społeczny”, a po 1989 „sukces” mający się manifestować pieniędzmi i gadżetami. Tylko że… opowieść o sukcesie już się nam wyczerpała.

„Wiek męski, wiek klęski” – wieszczył Mickiewicz. Diagnoza przez niego wystawiona idzie szturmem pokolenie za pokoleniem. Czym zatem jest męskość dzisiaj? Temat na tapet biorą sobie Tyskie Spotkania Teatralne. Jak wygląda męski niepokój „po polsku”, ad 2026? Performatywny wymiar współczesnych diagnoz oprze się nie tylko na zbiorze społecznych ról, potrzeb i oczekiwań, ale i zagości w przestrzeni bardzo osobistych doświadczeń, emocji i przemian. Będzie o stereotypach, relacjach rodzinnych i partnerskich, a także poszukiwaniu własnej tożsamości: męskiej i nie/męskiej.

Pięć odsłon męskości na scenie

Cztery spektakle mistrzowskie i inaugurujące festiwal słuchowisko „Antygona” to pięć wymiarów męskości: (1.) wspólnotowa, definiowana przez lojalność wobec innych mężczyzn („Nasze żony” w reż. Wojciecha Malajkata, Teatr STU z Krakowa); (2.) kulturowa, kształtowana przez patriarchat i społeczne oczekiwania („Facet z papieru” w reż. Leny Frankiewicz, Garnizon Sztuki); (3.) emocjonalna, konfrontowana z intymnością, bezbronnością i kryzysem relacji („50 słów” w reż. Waldemara Zawodzińskiego, Teatr Kamila Maćkowiaka z Łodzi); (4.) tożsamościowa – poszukująca definicji poza tradycyjnymi stereotypami („Niemęski” w reż. Darii Kubisiak z Narodowego Teatru Starego w Krakowie); (5.) polityczna, oparta na autorytecie, hierarchii i sprawowaniu władzy („Antygona” w reż. Pawła Drzewieckiego).

Co do powiedzenia mają młodzi? Im skrzydła pomoże rozwinąć konkurs – prezentacje zakwalifikowanych spektakli odbywać się będą od 26 do 28 listopada. Jury wyda wyrok (albo werdykt) 29 listopada. Spektakle powinny – jak mówi regulamin tegorocznej edycji – stworzyć przestrzeń do refleksji nad rolą mężczyzny, także artysty, i jej przemianami na przestrzeni wieków. Co zatem pokażą nam młodzi? Na jakie ścieżki interpretacyjne nas wywiodą?

Między przywilejem a bezbronnością

Czy łatwo być dziś mężczyzną, a przede wszystkim: co to znaczy być dziś mężczyzną? TST zaserwują nam wielogłosową i wielopokoleniową opowieść o męskości – jej przywilejach, zobowiązaniach, mechanizmach dominacji i przejmowania kontroli, ale też kryzysach tożsamości i ogromnej bezbronności oraz potrzebie bliskości. Kolejne spektakle ułożą się w opowieść o społecznych kosztach hegemonicznych modeli męskości – także ponoszonych przez samych mężczyzn. Przestrzeń dla różnorodnych doświadczeń i sposobów bycia mężczyzną w dzisiejszym świecie stanie się otwarta… po to, by podważyć rzekomą oczywistość tego, czym jest męskość, która przez pokolenia organizowała nasze o niej myślenie.

 

zdjęcie: „Niemęski”, Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie