Zmiany wizualne dobrze oddają charakter programu, który – jak podkreśla dyrektor festiwalu Marcin Herich – wychodzi poza proste klasyfikacje gatunkowe. „Interesuje mnie teatr demokratyczny, a nie dramatyczny” – mówi Herich. „Taki, w którym słowo jest jednym z elementów, nie najważniejszym, obok ruchu, obrazu czy obecności performera”. To kluczowe dla A Partu założenie towarzyszy festiwalowi od pierwszej edycji.

A Part od lat pozostaje miejscem dla teatru performatywnego, postdramatycznego i eksperymentalnego. Herich otwarcie przeciwstawia swój festiwal dominującym w Polsce przeglądom teatrów repertuarowych i dramatycznych. „Nie znajdziesz w programie Festiwalu A Part przedstawień, w którym aktorzy zalewają widzów i siebie nawzajem potokiem słów, otoczeni meblami” – mówi.

Czy współczesny teatr coraz mniej ufa słowu?

W przedstawieniach, na które Festiwal A Part zaprasza widzów, słowo jest tylko jednym z elementów. Równie ważne są ruch, dźwięk, obraz, czasami dotyk. Wszystkie one składają się na sztukę. W teatrach repertuarowych słowo rzeczywiście ma inny status, zwłaszcza u nas, na Śląsku, gdzie język śląski ma szczególną rolę, jest bytem z innego porządku, półoficjalnego, ma inne walory, otwiera inne konteksty. One są ważne, ale zagospodarował je teatr dramatyczny.

Tegoroczna edycja A Partu szczególnie wyraźnie uwypukla inną wartość słowa – opartą na pogłębionym znaczeniu, metaforze, relacji czy nawet dalej: komunikacji. Staje się ona próbą odzyskania realnego doświadczenia w świecie zdominowanym przez ekrany, scrollowanie i życie „naskórkowe”. „Ugrzęźliśmy w telefonach” – mówi Herich. „Od Covidu funkcjonujemy w poczuciu schyłku”. A Part doskonale diagnozuje tę sytuację i nie proponuje widzom ani komfortu, ani łatwej rozrywki. Zaprasza na doświadczenia czasem niewygodne, czasem cielesne, czasem radykalne. Wybrzmiewa dziś jako festiwal próbujący odpowiedzieć na pytanie, jaki i po co powinien być żywy teatr w świecie po kolejnych kryzysach.

W programie znalazły się performanse, instalacja, teatr tańca, działania immersyjne, akrobatyka, nowy cyrk, teatr fizyczny i spektakle balansujące na granicy ludzkiego doświadczenia. A Part od lat konsekwentnie pokazuje wszelkie możliwe obszary sztuk performatywnych.

Kto dziś wyznacza język współczesnego performansu?

Jedną z najważniejszych postaci tegorocznej edycji będzie Marina Otero. Argentyńska artystka wyrosła z teatru ruchu i performansu, ale tym razem przyjedzie do Katowic z „lecture performance”, performansem-wykładem, w którym słowo odgrywa bardzo ważną rolę – podobnie jak odegrało je w kolonializmie, doświadczeniu migracji, wojnie w Palestynie. Marcin Herich podkreśla, że Otero świadomie wychodzi poza środki wyrazu, z których była dotąd znana. W nich już osiągnęła rozpoznawalność, zyskała uznanie, dlatego ruszyła w stronę innej formy.

Drugim ważnym bohaterem programu będzie Oriol Pla Solina – kataloński performer wywodzący się z rodziny artystycznej, który występuje na scenie, odkąd skończył 6 lat. Herich zobaczył go na festiwalu w Gironie, jeszcze zanim Pla zdobył jedną z najważniejszych nagród aktorskich dla artystów ekranu, „serialowego Oscara”, czyli International Emmy Award dla najlepszego aktora. Po tym sukcesie międzynarodowa kariera aktora błyskawicznie przyspieszyła, stał się osobą rozpoznawalną w kinowym obiegu światowym i niezwykle zajętą, a mimo to pojawi się na Festiwalu A Part. Wraz z pisarzem i muzykiem Pauem Matasem Nogue pokaże nam spektakl o przebodźcowaniu, nienasyceniu i ich konsekwencjach.

W programie znajdą się również m.in. performans aktywistki Aurory Lubos (siostra Barbary!) „Chaos”, czeski teatr cyrkowy Holektiv, który zaprezentuje spektakl „Wrony”, oparty na rytuale, akrobatyce i ludowości, a także Hertz Haus – młody kobiecy kolektyw z Gdańska, eksplorujący cielesność i kobiecą energię. Widzowie zobaczą także Sticky Fingers Club – grupę artystyczną, w której działa m.in. Dominik Więcek, jedna z bardziej rozpoznawalnych postaci młodego polskiego performansu i choreografii. Jak zapowiada Herich, sceniczna estetyka SFC świadomie operuje cielesnością, nagością, przekracza granice wstydu.

Jak zawsze silnie obecny będzie nurt spektakli 18+. Herich podkreśla, że trigger warnings i oznaczenia wiekowe są ważnym elementem komunikacji z widzami, ponieważ część prezentowanych przedstawień świadomie przekracza przyzwyczajenia odbiorców i powszechnie przyjęte granice, operuje cielesnością czy używa radykalnych środków wyrazu.

Jednym z takich doświadczeń będzie „Edipo” – spektakl przeznaczony dla jednego widza, który podczas przedstawienia ma zasłonięte oczy i pozostaje w bezpośrednim kontakcie z performerami. A inspirowany między innymi surrealizmem i paryskim ruchem panicznym „Duet paniczny” przywoła na filmie ekscesy z czasów młodości Rolanda Topora, Alejandro Jodorowskiego oraz Fernando Arrabala, zarówno wtedy, jak i dziś mogące budzić sprzeciw lub odrazę.

Czy teatr powinien być bezpieczny?

„Jestem bardzo dumny z tegorocznej edycji. Także dzięki większemu budżetowi udało mi się zaprosić artystów i spektakle, które ze względów finansowych lub innych były dla katowickiej publiczności dotąd niedostępne. Tylko z niewielką domieszką przesady mogę ogłosić, że tegoroczny festiwal jest pod wieloma względami festiwalem marzeń” – zapowiada Herich. Dlaczego? Dlatego, że czas kryzysu zawsze jest obfity w performatywne i eksperymentalne środki wyrazu.

Herich zwraca też uwagę na ciekawy paradoks: choć publiczność festiwalu stopniowo się starzeje, zapraszani twórcy należą często do młodego pokolenia performerów i choreografów.

A Part pozostaje festiwalem konsekwentnie otwierającym się na różne języki współczesnego teatru i performansu – teatr demokratyczny, oparty na ruchu, obrazie, cielesności, obecności i doświadczeniu widza, które eksploruje różnorodność, ryzyko i gotowość do przekraczania utartych form. Czyżby adaptował nas w ten sposób do zmian, które nadchodzą?

 

Program 32. Międzynarodowego Festiwalu Sztuk Performatywnych A Part

12.06 piątek
godz. 20:00 Kinoteatr Rialto – otwarcie festiwalu
Holektiv (Czechy) – „Vrany” (nowy cyrk / teatr tańca)

13.06 sobota
godz. 20:00 Scena Pałacu Młodzieży
Oriol Pla & Pau Matas (Hiszpania) – „Gola / obżarstwo”
(teatr / nowy cyrk / performans)

Gość specjalny. Oriol Pla jest laureatem International Emmy Awards 2025 dla najlepszego aktora.

14.06 niedziela
godz. 18:00 Teatr Korez
T.I.T.S. (Norwegia) – „There is something in the air”
(teatr fizyczny / teatr)
+16

godz. 20:00 Scena Pałacu Młodzieży
Hertz Haus (Polska) – „To bitch or not to bitch”
(teatr tańca / teatr fizyczny)
+18

15.06 poniedziałek
godz. 20:00 Katowice Miasto Ogrodów, sala 211
Aurora Lubos (Polska) – „Chaos”
(performans / teatr tańca)

godz. 22:00 Plac Teatralny (dziedziniec Teatru Śląskiego)
Studio Wachowicz/Fret (Polska) – „Siedem”
(instalacja performatywna)
Wstęp wolny.

16.06 wtorek
godz. 20:00 Teatr Korez
Marina Otero & Ibrahim Ibnou Goush (Argentyna) – „Ayoub”
(teatr / teatr tańca)
+16

17.06 środa
godz. 18:00 Teatr A Part
Teatr A Part (Polska) – „Duet paniczny”
(teatr fizyczny / teatr)
+18

godz. 20:00 Teatr Korez
Arti Grabowski (Polska) – „Romeo”
(performans / teatr)

18.06 czwartek
godz. 18:00 Teatr A Part
Teatr A Part (Polska) – „Duet paniczny”
(teatr fizyczny / teatr)
+18

godz. 20:00 Dom Kultury na Witosa
Wariot Ideal (Czechy) – „Hlubiny”
(teatr fizyczny / teatr)

19.06 piątek
godz. 19:00 Kinoteatr Rialto
„Trixie”
reż. Bastien Genoux
(film dokumentalny)

godz. 22:00 Dworek Tiferet (Żarki)
Marlena Niestrój (Polska) – „Gdy już nikt nie słyszy, gdy już nikt nie patrzy”
(teatr fizyczny / teatr)

20.06 sobota
godz. 14:30–19:00 Teatr A Part
Teatro del Lemming (Włochy) – „Edipo”
(doświadczenie teatralne dla 1 widza)
+16

godz. 20:00 Sala koncertowa Katowice Miasto Ogrodów
Sticky Fingers Club (Polska) – „Glory game”
(teatr tańca / teatr fizyczny)
+18

godz. 22:00 Dziedziniec Galerii Elektrownia (Czeladź)
Teatr A Part (Polska) – „Femina”
(widowisko plenerowe)
Wstęp wolny.
+18

21.06 niedziela
godz. 14:30–19:00 Teatr A Part
Teatro del Lemming (Włochy) – „Edipo”
(doświadczenie teatralne dla 1 widza)
+16

godz. 20:00 Teatr Korez
Sylwia Hanff / Limen Butoh (Polska) – „Wojny. Święta krew śniących”
(teatr tańca / performans / rytuał)
+18

godz. 22:00 Park Zadole – finał festiwalu
Teatro Nucleo (Włochy) – „Quijote!”
(widowisko plenerowe)
Wstęp wolny.

 

zdjęcie: Arti Grabowski „Romeo”